Wykłady monograficzne / dr Michał Pałasz / Jakub Depczyński

W dniu 17 kwietnia 2026 roku, w sali nr 100. w budynku Głównym ASP przy pl. Matejki 13, odbędą się dwa wykłady. Wykłady są kierowane do wszystkich zainteresowanych osób i są bezpłatne – serdecznie zapraszamy!

Dewzrost: życie dobre dla życia – wykład dr Michała Pałasza

ASP Kraków
pl. Matejki 13, I piętro, sala 100
17 kwietnia godz. 13:00-14:30

Dewzrost to propozycja wyjścia z kryzysu klimatycznego bez uzależniania się od niemożliwego nieskończonego wzrostu gospodarczego, przyznająca, że problemu spowodowanego nadprodukcją i nadkonsumpcją nie da się rozwiązać zwiększaniem produkcji i konsumpcji. Zakłada jednoczesne obniżenie emisji gazów cieplarnianych, rozkwit bioróżnorodności i poprawę jakości życia nie dzięki technologiom, lecz poprzez innowacje społeczne: pracę na wartościach, postawach, zachowaniach, obyczajach, normach, czyli na kulturze. Kieruje uwagę na to, co realnie buduje dobrostan: na zdrowie, relacje, czas i stabilne warunki życia, wskazując, że tylko koncentracja na nich, zamiast na wzroście, na którym (i tak tylko w krótkim terminie) korzystają jedynie nieliczni uprzywilejowani, może stanowić odpowiedź na coraz wyraźniej majaczącą na horyzoncie zapaść ekologiczną.

Kluczowe dla dewzrostu jest ograniczenie najbardziej szkodliwych, zasobożernych sektorów w krajach rozwiniętych przy jednoczesnym rozwoju tych, które służą ludziom: opieki, zdrowia, edukacji, kultury, sztuki. Systemowemu umiarowi i realnej praktyczności towarzyszy selektywność dotycząca tego, co ma być wygaszane, i tego, co ma rozkwitać. Sprawiedliwej redystrybucji bogactwa w skali lokalnej i globalnej, celem zmniejszenia presji konsumpcyjnej oraz wyrównania jakości życia – w górę – w sukurs idzie rozwój wysokiej jakości usług publicznych dostępnych dla wszystkich, zmniejszający zapotrzebowanie na zasobochłonne własne środki realizacji potrzeb (np. luksusowa komunikacja publiczna zamiast samochodu).

W tej wizji szczególne miejsce zajmuje złoty wiek kultury i sztuki: czas, w którym uwolnieni od presji nadprodukcji i nadkonsumpcji ludzie mogą tworzyć, uczestniczyć i współtworzyć życie kulturalne, społeczne i towarzyskie na niespotykaną dotąd skalę. Dewzrost to nie regres, lecz zmiana priorytetów – od ilości do jakości, od wzrostu do dobrostanu, od prywatnego nadmiaru kosztem cierpienia gdzie indziej do dobra wspólnego.

Po krótkim wprowadzeniu w teorię dewzrostu odbędzie się dyskusja dotycząca roli sztuki w kontekście systemu kapitalistycznego, zarówno jej potencjału podtrzymywania istniejących struktur, jak i możliwości ich krytyki oraz przekraczania. Rozmowa dotyczyć będzie również miejsca sztuki w świecie, który mierzy się z kryzysem klimatycznym i społecznym oraz poszukuje nowych modeli trwania i współistnienia.

dr Michał Pałasz – adiunkt w Katedrze Kultury Współczesnej Instytutu Kultury Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Rady Klimatycznej UJ. Współkierował pracami nad Strategią klimatyczno-ekologiczną UJ do 2030 oraz współtworzył nowy kierunek studiów na UJ “Lider współpracy międzynarodowej na rzecz zielonej transformacji”. Ekspert zespołu Ministerstwa Klimatu i Środowiska ds. Strategicznego Planu Działań w zakresie Edukacji Ekologicznej, ambasador Europejskiego Paktu na Rzecz Klimatu. Współredaktor książki „Za pięć dwunasta koniec świata. Kryzys klimatyczno-ekologiczny głosem wielu nauk”. Członek International Degrowth Network i grupy Dewzrost Polska, współorganizuje konferencję o dewzroście w Europie Środkowej i Wschodniej (16-19.06.2026). Zajmuje się problematyką dewzrostu i posthumanizmu w zarządzaniu.

Paradoks badań artystycznych – wykład Jakuba Depczyńskiego

ASP Kraków
17 kwietnia, godz. 15:00-16:30
pl. Matejki 13, I piętro, sala 100

W ciągu ostatniej dekady badania artystyczne są coraz bardziej obecne w polskim świecie sztuki. Od zajęć, kierunków i wydziałów na akademiach i uniwersytetach (m.in. na ASP w Warszawie, Wrocławiu czy Gdańsku), przez niezależne i wspierane przez instytucje programy, działania i projekty (np. Tercet ¿Czy badania artystyczne? czy Współmyślenia) oraz konferencje, panele i dyskusje, po wywiady, artykuły i tematyczne numery czasopism (m.in. Widok, Didaskalia, Notes na 6 Tygodni czy Miejsce). Działające w tym obszarze artystki, badacze, kuratorki i krytycy zwracają uwagę na ogromny potencjał oraz szerokie zainteresowanie badaniami artystycznymi. Co więcej, coraz wyraźniej artykułują potrzebę zwiększenia ich rangi i widoczności, wzmocnienia wsparcia finansowego i infrastrukturalnego, czy wręcz stworzenia w Polsce profesjonalnego ekosystemu instytucjonalnego dla tego rodzaju namysłu i praktyk.

Jednocześnie w wielu krajach zachodnich badania artystyczne popadają w coraz głębszy kryzys. Dziś niewiele zostało z entuzjazmu przełomu lat 90. i 2000, gdy otwierano nowe wydziały oraz programy doktorskie, stypendialne i grantowe poświęcone badaniom artystycznym, a muzea i galerie z chęcią eksperymentowały z różnorodnymi formatami wystawienniczymi, publicznymi i badawczymi. W krajach skandynawskich, Holandii, Wielkiej Brytanii czy Stanach Zjednoczonych badania artystyczne mierzą się z ogromnymi cięciami finansowymi, nieustannymi atakami ze strony polityków, dziennikarzy i komentatorów publicznych oraz utratą zainteresowania i zaufania ze strony odbiorców i instytucji. W związku z tym w strukturalnych kryzysach znalazły się kluczowe dla badań artystycznych w kontekście sztuki współczesnej instytucje i programy jak np. BAK w Utrechcie, ACPA na Uniwersytecie w Lejdzie czy londyńskie Goldsmiths.

Badaczki i krytycy wskazują na różne przyczyny tego stanu rzeczy. Tom Holert stawia tezę, że rozwój badań artystycznych był nierozerwalnie związany z procesami podporządkowywania kultury logice “przemysłów kreatywnych” i neoliberalizacji uniwersytetów, co musiało doprowadzić do “pacyfikacji” sztuki i złapania jej w pułapkę akademickich systemów grantowych, parametryzacyjnych i ewaluacyjnych. Claire Bishop z kolei uważa, że badania artystyczne rozmijają się z potrzebami współczesnych instytucji sztuki oraz publiczności, przede wszystkim pod kątem tego, jak są prezentowane i jaki rodzaj doświadczenia oferują odbiorcom. Wiele osób twierdzi, że badania artystyczne – często postrzegane jako nierozerwalnie związane z progresywnymi ideami, społecznym zaangażowaniem czy podważaniem tradycyjnych hierarchii wiedzy i władzy – są po prostu w szczególności podatne na populistyczną retorykę, wciąganie w wojny kulturowe i polityczne ataki.

W swojej prezentacji prowadzący będzie przyglądał się zarysowanej powyżej konstelacji napięć, w której obecnie funkcjonują badania artystyczne uprawiane przez artystki i artystów wizualnych oraz realizowane i prezentowane w instytucjach sztuki. Nie będzie natomiast koncentrował się na szczegółowej historii rozwoju badań artystycznych, różnorodnych definicjach i podejściach ani na różnicach między ich praktykami w kontekście sztuki współczesnej, performansu, choreografii i tańca oraz uniwersytetu i akademii. Zamiast tego omówi przykłady praktyk opartych na badaniach artystycznych oraz podzieli się własnym doświadczeniem realizowania tego typu projektów i działań, zarówno w ramach pracy w MSN, jak i poza nią, wskazując ich mocne strony oraz ograniczenia. Następnie przejdzie do rozmowy o tym, co Arkadiusz Półtorak określił jako pytanie o „instytucjonalne usytuowanie współczesnych badań artystycznych w Polsce”, czyli o to, jak w obliczu rosnącego zainteresowania badaniami artystycznymi mogłaby wyglądać ich lokalna infrastruktura wsparcia, ekosystem instytucjonalny, społeczność oraz odbiorcy.

W centrum uwagi znajdą się pytania o to, czym mogą być badania artystyczne, gdzie, po co i dla kogo mogą być uprawiane oraz w jaki sposób mogą być finansowane, jeśli potraktujemy je nie jako import gotowego modelu intelektualnego i instytucjonalnego z krajów zachodnich, lecz jako praktykę osadzoną w lokalnym kontekście.

Jakub Depczyński – historyk sztuki, badacz i kurator. Ukończył studia magisterskie z historii i teorii sztuki na Wydziale Zarządzania Kulturą Wizualną Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Pracuje w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie jako kurator programu publicznego. Interesuje się praktykami postartystycznymi, społeczną użytecznością sztuki, sztuką wobec planetarnego kryzysu klimatycznego i środowiskowego oraz relacjami technologii i sztuki. Jest współtwórcą Atlasu Roku Antyfaszystowskiego oraz współzałożycielem Biura Usług Postartystycznych, Solidarnego Domu Kultury „Słonecznik” i platformy Future Fragments.

PROWADZĄCA: Karolina Plinta

Natalia Mecnarowska-Legutko

Absolwentka wydziału malarstwa Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie. Zajmuje się ilustracją, grafiką i komiksem. W ramach doktoratu bada możliwości rysunku narracyjnego jako medium odpowiadającego współczesnym potrzebom komunikacji, nastawionej na obraz i krótkie komunikaty tekstowe. Obszar tych badań …

Czytaj więcej